1692

1690

Twee kaarten van de pestepidemie in de provincie Bari, Koninkrijk Napels

De twee oudst getraceerde medische kaarten. Auteur: Filippo Arrieta, 1694. Twee defensieve lijnen (cordons), de kleinste 72,4 km lang met 360 tenten en een langer cordon als provinciescheiding, isoleerden verdachte of al getroffen gebieden van de nog gezonde streken. Bomen symboliseren het platteland, gebouwen zijn kerken, ziekenhuizen of steden. De quarantaine werd door "muren" van tenten en soldaten op wacht gehandhaafd. Op zee werd door schepen gepatrouilleerd. Isolatie was de enige methode om de gevolgen van een ziekte als de pest in te perken.

De pestepidemie in de provincie Bari, Koninkrijk Napels, 1690 - 1692, Italië

Bron: Koch, T. (2005) Cartographies of Disease: Maps, Mapping, and Medicine.Redlands, Calif: Environmental Systems research Institute Inc., U.S.

KAARTANALYSE   Medische Kartering

De provincie Terra di Bari, onderdeel van het Koninkrijk Napels. Enige plaatsen weergegeven waar tussen 1690 – 1692 een pestepidemie heerste. De hier opgenomen plaatsen komen voor op de twee besproken pestkaarten uit 1690 – 1692. De provincie Bari (Terra di Bari heet nu de regio Apulië).

Symbolen:  Kerken, ziekenhuizen en bomen worden in profiel weergegeven. Steden en dorpen worden gesymboliseerd door vereenvoudigde gebouwen, kerken (met kruis) of ziekenhuizen (zonder kruis). De twee Feluccas representeren de zeeblokkade in de Adriatische Zee. De kustlijn wordt met lijnen met “schaduwing” weergegeven. Over de rivier (Ofanto) zijn twee bruggen weergegeven. Tussen de steden symboliseren bomen de niet-stedelijke gebieden van de provincie. Boven op een “muur" staan tenten die de aanwezigheid van soldaten (troepen) representeren. Onderlinge afstand is ongeveer 400 meter. De binnenste cordons worden bemand met 250 soldaten met 50 wachtposten. In de legenda staat de beschrijving van 5 niveaus van besmetting van gebieden. Op de kaart van 1690 heeft de legenda de letters A tot en met D, de kaart van 1692 heeft de letters A tot en met E. A= Langs een donkere “muur" rond een gebied met een actieve pestuitbraak. B= Een stad waar de besmetting actief was. Voorbeeld: de stad Monopoli aan de noordoostelijke kust van de provincie Bari. C= Een stad waar een uitbraak optrad, maar inmiddels is verdwenen. Voorbeeld de stad Bari aan de noordelijke kust van de provincie Bari. D= Grenslijn tussen buurdistricten waar de plaag heeft geheerst. E= Grensgebied met “cordonlijn”, die het zuidelijke gebied afschermde tussen de provincie Bari en de provincie Basilicata. De tweede kaart maakt de historie van de pestpandemie nog duidelijker. De kaart is een historisch overzicht van activiteiten in het verleden tegen de verspreiding van besmettelijke ziekten. In 1690 brak de pestepidemie eerst uit in Conversario, een klein stadje in de provincie Terra di Bari. Waarschijnlijk via een schip uit de huidige Albanese stad Kotor overgedragen in de haven van Torre di Guardia (ongeveer 80 km. Over zee). Zeer waarschijnlijk vervoerde dit schip besmette huiden die later werden gekocht door een schoenmaker uit Conversario, hij was de eerste die stierf en met de anderen die bij hem woonden.

Bronnen Fusco, I. (2017). The Importance of Prevention and Institutions, Governy the Emergency in the 1690-1692 plague epidemic in the Kingdom of Naples. Annales de démographie historique(Volume 134), pp. 95 - 123. Harrison, D. (2021). De Zwarte Dood. Utrecht: Omniboek. Koch, T. (2005). Cartographies of Disease. New York: ESRI Press. Snowden, F. M. (2020). Epidemics and Society. New Haven: Yale University Press. Walvoort, H. (1997). De Grote Pestepidemie van de vorige eeuw begint in China (1855). Nederlands Tijdschrift Geneeskunde, p. 141:550.

De Pest was zeer virulent (besmettelijk). Sloeg enorm snel (binnen een paar dagen) en explosief toe, heeft vreselijke symptomen en leidt tot een hoog sterftecijfer. Karakteristiek van de slachtoffers: vooral mannen en vrouwen in de bloei van het leven. De pest had geen voorkeur voor de armen. Twee kaarten van een pestepidemie, een alomtegenwoordige, traumatische en vreselijk dodelijke ziekte. Dit voorbeeld in dit gebied (Terra di Bari) stijgt boven zichzelf uit, het gaat niet alleen om de ziekte of de besmetting, maar om de manieren waarop er door de overheid op een epidemie werd gereageerd in de 17e eeuw. Twee ongewone kaarten uit een rapport over de uitbraak in de provincie Bari, in het koninkrijk Napels. De auteur Filippo Arrieta was koninklijk accountant van de militaire gouverneur van Bari en zijn aangrenzende provincies Basilicate en Capitanata. Het doel van Arrieta met deze kaart was duidelijk maken wat de militaire kosten van 1750 soldaten in 350 barakken waren voor het isoleren van het gebied rond Bari. Welke maatregelen nam de overheid om de noodsituatie aan te pakken? De kaarten vertellen veel over medisch (preventief) handelen en de medische cartografie in deze periode. Onderscheiden van twee cordons : 1. Ruim 70 km lang en met 350 wachtposten rond o.a. de steden Monopoli, Conversano en Castelano. 2. Een langer cordon die de provincie afscheidde van zijn buurprovincies. De isolatie (voorkomen van besmettingen) werd ook aan de kust toegepast door twee patrouillerende "Filuca di Guardia". Zij moesten voorkomen dat schepen in- en uit konden varen. Feluccas zijn houten zeilboten in de oostelijke Middellandse Zee. Ze konden tien passagiers vervoeren met twee bemanningsleden. De verschrikkelijke epidemie van 1656-1658 had de heersers in het Koninkrijk Napels de les geleerd dat de Adriatische Kust kwetsbaar was voor pestbesmettingen en dat allereerst de kleine steden aan de kust getroffen werden. Preventie kreeg de sleutelrol in de bestrijding van epidemieën (quarantaine, cordon sanitair en gezondheidsverklaringen). De kaarten wekken de nieuwsgierigheid op. Ze zijn een “interessant en attractief” voorbeeld van medische kartering.